Vanaf je geboorte nemen anderen veel beslissingen voor je. Je ouders of verzorgers zorgen voor eten, kleding en een veilige plek om op te groeien. Naarmate je ouder wordt, leer je steeds meer zelf. Je leert lopen, fietsen, vrienden kiezen, huiswerk maken en uiteindelijk misschien wel zelfstandig wonen, werken en voor anderen zorgen.

Zelfstandig worden betekent niet dat je alles alleen hoeft te doen. Iedereen heeft weleens hulp nodig. Zelfstandigheid betekent vooral dat je steeds meer leert nadenken over je eigen keuzes en de gevolgen daarvan. Stap voor stap ontdek je wie je bent en welke richting jij op wilt.

Iedere keuze is eigenlijk een stap. Sommige stappen zijn klein, zoals op tijd naar school gaan of je kamer opruimen. Andere stappen kunnen je leven veranderen, zoals een opleiding kiezen, verhuizen of een gezin stichten. Niet iedere stap hoeft meteen de juiste te zijn. Juist door fouten te maken leer je vaak het meest.

Bij verantwoordelijkheid denken veel mensen aan regels en verplichtingen. Maar verantwoordelijkheid betekent ook dat je beseft dat jouw keuzes invloed hebben op anderen. Hoe jij met mensen, dieren, spullen en de natuur omgaat, maakt verschil. Zelfs kleine vriendelijke of behulpzame daden kunnen een grote uitwerking hebben.

In de Huh? Wauw!-wereld kun je verantwoordelijkheid zien als een ladder die steeds groter wordt. Onderaan sta jij zelf. Daarna komen de mensen die dicht bij je staan, zoals je familie en vrienden. Vervolgens je school, buurt of vereniging. Daarna je dorp of stad, je land en uiteindelijk de hele wereld. Hoe hoger je op de ladder kijkt, hoe meer je ontdekt dat we allemaal met elkaar verbonden zijn.

Dat betekent niet dat je de problemen van de hele wereld in je eentje hoeft op te lossen. Niemand kan dat. Maar iedereen kan wel bijdragen, op zijn eigen manier. Soms is een glimlach, een goed gesprek of een helpende hand al een stap in de goede richting.

Je voeten brengen je iedere dag ergens naartoe. Maar misschien is nog belangrijker de vraag: welke richting kies jij?

Iedere stap die je zet, vertelt een klein stukje van jouw verhaal. En iedere nieuwe dag geeft je opnieuw de kans om een volgende stap te zetten.

Want een lange reis begint niet met een grote sprong, maar met één eerste stap.

Citaten 

1.
"De reis van duizend mijl begint met één stap."
— Laozi

2.
"Vrijheid betekent verantwoordelijkheid. Daarom zijn de meeste mensen er bang voor."
— George Bernard Shaw

3.
"Niet alles wat belangrijk is kan door iemand anders worden gedaan."
— Martin Luther King Jr. (gedachte in verschillende toespraken en geschriften; vaak geparafraseerd)

4.
"Wij zijn niet alleen voor onszelf geboren."
(Latijn: Non nobis solum nati sumus.)
— Marcus Tullius Cicero

5.
"Het is onze keuze die laat zien wie we werkelijk zijn, veel meer dan onze talenten."
— Harry Potter and the Chamber of Secrets (uitspraak van Albus Dumbledore)

6.
"Wees de verandering die je in de wereld wilt zien."
— Vaak toegeschreven aan Mahatma Gandhi. (De precieze formulering is waarschijnlijk een latere samenvatting van zijn gedachtegoed.)

7.
"Men hoeft niet te hopen om iets te ondernemen, noch te slagen om te volharden."
— Vaak toegeschreven aan Willem van Oranje. (Historische herkomst onzeker, maar een zeer bekende Nederlandse levensspreuk.)

8.
"Wie een waarom heeft om voor te leven, kan bijna elk hoe verdragen."
— Friedrich Nietzsche

9.
"Niemand kan alles doen, maar iedereen kan iets doen."
— Veelgebruikte levenswijsheid (oorspronkelijke auteur onbekend).

10.
"De toekomst hangt af van wat je vandaag doet."
— Vaak toegeschreven aan Mahatma Gandhi.

10 Vragen

1. Wanneer voelde jij je voor het eerst écht zelfstandig? Wat gebeurde er toen?
   
   
2. Welke keuze heb jij ooit gemaakt waar je nog steeds trots op bent? Waarom?
   
   
3. Wat betekent verantwoordelijkheid nemen volgens jou? Kun je een voorbeeld geven?
   
   
4. Is het erg om fouten te maken? Of kun je juist veel van fouten leren? Waarom denk je dat?
   
   
5. Voor wie of wat voel jij je verantwoordelijk? Is dat alleen voor jezelf, of ook voor anderen?
   
   
6. Wanneer vraag jij om hulp? Vind je dat makkelijk of moeilijk? Waarom?
   
   
7. Als jij morgen één stap zou kunnen zetten richting een droom of doel, welke stap zou dat dan zijn?
   
   
8. Hoe weet je of een keuze echt van jou is en niet alleen omdat anderen dat van je verwachten?
   
   
9. Denk jij dat één persoon de wereld een beetje kan veranderen? Waarom wel of niet?
   
   
10. Stel dat je over twintig jaar terugkijkt op je leven. Welke stappen hoop je dan te hebben gezet?

Reservevragen

• Wanneer ben je oud genoeg om zelf beslissingen te nemen?
• Kun je verantwoordelijk zijn voor iets dat je niet expres hebt gedaan?
• Wat is moeilijker: een eigen keuze maken of achter die keuze blijven staan?
• Is vrijheid mogelijk zonder verantwoordelijkheid?
• Kun je zelfstandig zijn én hulp vragen?
• Welke verantwoordelijkheid vind jij het belangrijkst: voor jezelf, voor anderen of voor de natuur?
• Wanneer voelt een keuze als de juiste keuze?
• Welke persoon heeft jou geleerd om verantwoordelijkheid te nemen?
• Waar wil jij over vijf jaar een stap verder in zijn?
• Welke kleine stap kun jij vandaag zetten om de wereld een beetje mooier te maken?
  
  

Doe-opdrachten

Hier ging ChatGPT helemaal los:

1. Zet vandaag één stap

Denk aan iets wat je al een tijdje uitstelt. Zet vandaag één kleine stap. Bijvoorbeeld:

• een telefoontje plegen;
• iemand helpen;
• je kamer opruimen;
• een brief schrijven;
• beginnen aan een schoolopdracht.

Een kleine stap is óók een stap.

2. Mijn identiteitsladder

Teken een ladder. Schrijf op de treden bijvoorbeeld:

👤 Ik

👨‍👩‍👧 Mijn familie

👫 Mijn vrienden

🏫 Mijn school / vereniging

🏘️ Mijn buurt

🏙️ Mijn stad

🇳🇱 Mijn land

🌍 De wereld

Schrijf bij iedere sport één manier waarop jij daar iets positiefs kunt bijdragen.

3. Keuzedagboek

Schrijf aan het einde van de dag drie keuzes op die je vandaag hebt gemaakt. 

Vraag jezelf af:

• Waarom koos ik hiervoor?
• Was dit mijn eigen keuze?
• Zou ik morgen weer hetzelfde kiezen?

4. Help zonder dat iemand het merkt

Doe vandaag één goede daad zonder dat je er iets voor terug verwacht. Bijvoorbeeld:

• iets opruimen;
• iemand helpen;
• een deur openhouden;
• afval oprapen.

Hoe voelde dat?

5. Mijn eigen route

Teken een weg.

Links staat:

"Waar ik nu ben."

Rechts staat:

"Waar ik graag wil zijn."

Welke vijf tussenstappen horen daarbij?

6. Durf om hulp te vragen

Vraag vandaag bewust iemand om hulp. Dat mag iets kleins zijn.

Ontdek dat zelfstandig zijn óók betekent dat je weet wanneer je hulp nodig hebt.

7. Voetstappen achterlaten

Pak een vel papier. Teken tien voetstappen.

Schrijf in iedere voetstap een eigenschap of daad waarvoor jij later herinnerd zou willen worden.

Bijvoorbeeld:

👣 eerlijk

👣 behulpzaam

👣 nieuwsgierig

👣 moedig

👣 creatief

8. De verantwoordelijkheidstest

Loop een rondje door je huis, school of buurt. Welke drie dingen zie je waarvan jij denkt:

"Daar zou iemand iets aan kunnen doen."

Vraag jezelf daarna af:

"Kan ík misschien al iets doen?"

9. De toekomstbrief

Schrijf een brief aan jezelf over tien jaar. Vertel:

• waar je hoopt te wonen;
• wat je wilt kunnen;
• hoe je met mensen om wilt gaan;
• waar je trots op wilt zijn.

Bewaar de brief.

10. Eén stap voor de wereld

Kies deze week één klein ding waarmee jij de wereld een beetje mooier maakt.

Bijvoorbeeld:

🌱 een plant water geven

🚲 vaker fietsen

🤝 iemand helpen

📚 iets nieuws leren

😊 iemand laten lachen

Herhaal dit een week lang.

⭐ Bonusopdracht

De Voetafdruk

Trek de omtrek van je eigen voet over op een groot vel papier.

Schrijf ín je voet:

• Waar sta ik voor?
• Wat vind ik belangrijk?
• Welke richting wil ik op?
• Welke eerste stap ga ik zetten?

Versier je voetafdruk met kleuren, symbolen of woorden die bij jou passen.

Leuk resultaat? Mail het ons, en dan plaatsen wij het hieronder!

Keer hier terug naar de inhoudsopgave van de persoonlijke gids