🛑 Pesten

Bij pesten denken veel mensen aan een schoolplein. Maar pesten kan overal gebeuren. Op school, op het werk, in een sportclub, binnen een gezin, in een vriendengroep, op sociale media of zelfs tussen groepen mensen en landen. Pesten is van alle leeftijden.

Pesten is meer dan een keer ruzie maken of iemand plagen. Bij pesten wordt iemand steeds opnieuw gekwetst, buitengesloten, uitgelachen, bedreigd of vernederd. Vaak is er sprake van een ongelijke situatie, waardoor het moeilijk is om jezelf te verdedigen.

Pesten kan op veel verschillende manieren. Met woorden, door iemand expres buiten te sluiten, door te duwen of te slaan, door roddels te verspreiden of door gemene berichten online te plaatsen. Soms is pesten heel zichtbaar, maar soms gebeurt het juist stil en onopvallend.

Niet alleen degene die wordt gepest heeft een rol. Ook degene die pest, de mensen die toekijken en de mensen die opkomen voor een ander maken deel uit van wat er gebeurt. Soms is één persoon die zegt: "Dit is niet oké." al genoeg om een situatie te veranderen.

Waarom pesten mensen eigenlijk? Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Sommige mensen willen erbij horen, macht voelen of aandacht krijgen. Anderen reageren hun eigen onzekerheid, boosheid of verdriet af op iemand anders. Dat maakt pesten begrijpelijker, maar nooit goed.

Wie gepest wordt, kan zich verdrietig, bang, eenzaam of onzeker voelen. Sommige mensen verliezen hun zelfvertrouwen of durven niet meer zichzelf te zijn. De gevolgen kunnen lang merkbaar blijven, ook als het pesten allang is gestopt.

Gelukkig kunnen mensen ook kiezen voor een andere weg. Een vriendelijke opmerking, iemand uitnodigen om mee te doen, goed luisteren of opkomen voor iemand die wordt buitengesloten kan een groot verschil maken. Vriendelijkheid werkt soms net zo aanstekelijk als pesten.

Een samenleving zonder pesten zal misschien nooit helemaal bestaan. Mensen blijven nu eenmaal verschillend en conflicten horen bij het leven. Maar we kunnen wel proberen een wereld te bouwen waarin respect, nieuwsgierigheid en medeleven sterker zijn dan angst, spot of uitsluiting.

Misschien begint dat met een eenvoudige vraag:

Hoe zou jij zelf behandeld willen worden?

🛑 Citaten — Pesten, uitsluiting & respect

1.

"Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden."

— De Gulden Regel (komt in verschillende vormen voor in onder meer het jodendom, christendom, islam, boeddhisme, hindoeïsme en confucianisme)

2.

"Niemand wordt geboren met haat voor een ander vanwege zijn huidskleur, afkomst of religie. Mensen leren haten, en als ze kunnen leren haten, kunnen ze ook leren liefhebben."

— Nelson Mandela

3.

"Injustice anywhere is a threat to justice everywhere."
(Onrecht waar dan ook vormt een bedreiging voor rechtvaardigheid overal.)

— Martin Luther King Jr.

4.

"Darkness cannot drive out darkness; only light can do that. Hate cannot drive out hate; only love can do that."
(Duisternis kan duisternis niet verdrijven; alleen licht kan dat. Haat kan haat niet verdrijven; alleen liefde kan dat.)

— Martin Luther King Jr.

5.

"Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet."

— Oude formulering van de Gulden Regel.

6.

"Een vriendelijk antwoord doet woede bedaren."

— Bijbel, Spreuken 15:1

7.

"O mensheid! Wij hebben jullie geschapen ... zodat jullie elkaar leren kennen."

— Koran 49:13

Dit vers gaat over verschillen tussen mensen en nodigt uit tot wederzijds begrip in plaats van uitsluiting.

8.

"Haat wordt nooit door haat overwonnen; haat wordt overwonnen door liefde."

— Boeddha, uit de Dhammapada

9.

"Wees vriendelijk, want iedereen die je ontmoet voert een strijd waarvan jij niets weet."

— Vaak toegeschreven aan Plato, maar de herkomst is onzeker.

10.

"Niemand kan je minderwaardig laten voelen zonder jouw toestemming."

— Eleanor Roosevelt

Bonuscitaten

11.

"Heb je naaste lief als jezelf."

— Bijbel

12.

"De beste mensen zijn degenen die het meest van nut zijn voor anderen."

— Toegeschreven aan Mohammed (hadith)

13.

"Wie een mens redt, redt de hele wereld."

— Een gedachte die voorkomt in de Talmoed en later ook wordt aangehaald in de Koran (5:32, in de context van de Kinderen van Israël).

14.

"Respect is niet iets wat je krijgt, maar iets wat je geeft."

— Moderne levenswijsheid.

15.

"Moed is niet altijd luid. Soms is moed de stille stem die zegt: morgen probeer ik het opnieuw."

— Vaak toegeschreven aan Mary Anne Radmacher

🛑 Reflectievragen — Pesten

1.

Wat is volgens jou het verschil tussen plagen, een grapje maken en pesten?

2.

Waarom denk je dat sommige mensen anderen pesten? Kun je verschillende redenen bedenken?

3.

Heb jij ooit meegemaakt dat iemand werd buitengesloten? Wat gebeurde er?

4.

Wat kun je doen als je ziet dat iemand wordt gepest? Is dat altijd makkelijk? Waarom wel of niet?

5.

Kun je iemand aardig vinden, terwijl je zijn of haar gedrag afkeurt? Waarom wel of niet?

6.

Waarom is het soms moeilijk om voor iemand op te komen die wordt gepest?

7.

Heb jij weleens iets gezegd of gedaan waar iemand anders verdrietig van werd? Wat heb je daarvan geleerd?

8.

Hoe zou jij willen dat anderen reageren als jij wordt buitengesloten of gepest?

9.

Denk jij dat pesten alleen voorkomt op school, of ook op andere plaatsen? Kun je voorbeelden noemen?

10.

Wat zou jij doen als jij één dag de baas was van een school, sportclub, bedrijf of land om pesten te verminderen?

🌍 Reservevragen

• Waarom willen mensen er zo graag bij horen?
• Kan iemand online net zo gekwetst worden als in het echt?
• Is zwijgen soms hetzelfde als meedoen?
• Kun je een pester helpen om zijn gedrag te veranderen?
• Waarom worden mensen soms bang van iemand die anders is?
• Wat betekent respect voor jou?
• Hoe voelt het om ergens niet bij te horen?
• Waarom is een grap soms helemaal niet grappig?
• Denk je dat volwassenen ook pesten? Waar zie je dat?
• Kan een compliment een verschil maken voor iemand die zich alleen voelt?
• Wat betekent moed volgens jou?
• Waarom is vriendelijkheid soms moeilijker dan boos worden?
• Hoe kunnen sociale media pesten versterken of juist helpen voorkomen?
• Is het belangrijk om sorry te zeggen? Waarom?
  
  🌈 Stel dat niemand ooit meer werd buitengesloten. Hoe zou jouw school, buurt, sportclub, werk of zelfs de wereld er dan uitzien?
   

Download hier beneden de vragenlijst over pesten voor in een Huh? Wauw! Kringgesprek!

🛑 Doe-opdrachten — Pesten

1. De vriendelijke week

Probeer één week lang iedere dag bewust iets vriendelijks te doen voor iemand anders. Bijvoorbeeld:

😊 iemand begroeten

🤝 iemand helpen

💬 een compliment geven

🚪 een deur openhouden

🎈 iemand uitnodigen om mee te doen

Wat gebeurde er?

2. Niemand alleen

Kijk deze week eens goed om je heen. Zie je iemand die vaak alleen is?

Maak een praatje of nodig diegene uit om mee te doen.

Hoe reageerde de ander?

3. De schoenen van een ander

Denk aan iemand die jij moeilijk begrijpt. Schrijf een kort verhaaltje alsof jij die persoon bent.

Hoe zou diegene de wereld zien?

Wat heb je ontdekt?

4. Complimentenmuur

Maak samen een muur of vel papier. Iedereen schrijft anoniem een compliment over iemand anders. Lees de complimenten daarna samen.

5. Stop–Denk–Doe

Denk terug aan een situatie waarin jij boos was. Schrijf op:

🛑 Wat gebeurde er?

🤔 Wat dacht je?

😊 Wat had je ook kunnen doen?

6. Rollenspel

Speel met een paar mensen een situatie na. Bijvoorbeeld: 

• iemand wordt buitengesloten;
• iemand wordt uitgelachen;
• iemand durft niet voor zichzelf op te komen.

Speel daarna dezelfde situatie nóg een keer.

Maar nu probeert iemand het pesten te stoppen.

Wat verandert er?

7. Positieve speurtocht

Probeer vandaag tien vriendelijke dingen te ontdekken. Bijvoorbeeld:

❤️ iemand helpt een ander.

😊 iemand lacht.

🤝 iemand deelt iets.

🧹 iemand ruimt afval op.

Merk je dat je anders naar mensen gaat kijken?

8. De kracht van woorden

Schrijf tien woorden op die mensen blij maken.

Schrijf daarna tien woorden op die mensen verdrietig kunnen maken.

Bespreek: Welke woorden gebruik jij het liefst?

9. Eén stap moediger

Doe vandaag iets wat je normaal misschien niet durft. Bijvoorbeeld:

• opkomen voor iemand;
• sorry zeggen;
• iemand uitnodigen;
• een gesprek beginnen.

Hoe voelde dat?

10. Samen een afspraak maken

Bedenk samen vijf afspraken voor een fijne groep. Bijvoorbeeld:

🤝 We luisteren naar elkaar.

😊 We lachen mét elkaar, niet óm elkaar.

❤️ Iedereen hoort erbij.

🗣 We lossen ruzies op door te praten.

🌈 Verschillen mogen er zijn.

Hang de afspraken op.

⭐ Bonusopdracht

De Inclusiekring 🌈

Ga met een groep in een kring staan. Om de beurt zegt iemand:

"Ik voel me welkom wanneer..."

of

"Ik voel me buitengesloten wanneer..."

Luister zonder elkaar te onderbreken.

Bespreek daarna: Wat viel jullie op?

Tips voor media + stichtingen rondom pesten

🎬 Films

• Wonder — Misschien wel dé film over pesten, empathie en vriendelijkheid.
• A Silent Voice — Over pesten, schuld, vergeving en herstel.
• The Karate Kid — Pesten, zelfvertrouwen en veerkracht.
• The Perks of Being a Wallflower — Eenzaamheid, acceptatie en vriendschap.
• Bridge to Terabithia — Vriendschap, fantasie en buitensluiting.
• Bully — Indringende documentaire over pesten op school.
• Matilda — Pesten, machtsmisbruik en opkomen voor jezelf.
• The Ugly Duckling — De klassieker over anders zijn.

📺 Series

• Heartstopper — Acceptatie, pesten, identiteit en vriendschap.
• 13 Reasons Why — Pesten, groepsdruk en de gevolgen daarvan. (Voor oudere jongeren; bevat zware thema's.)
• Avatar: The Last Airbender — Respect, vooroordelen en vergeving.
• Anne with an E — Anders zijn, buitensluiting en vriendschap.

📚 Boeken

• Wonder
• The Hundred Dresses
• The Invisible Boy
• Charlotte's Web
• The Ugly Duckling

🎵 Muziek

• Michael Jackson — Heal the World
• Bruno Mars — Count on Me
• Rachel Platten — Fight Song
• Christina Aguilera — Beautiful
• The Beatles — All You Need Is Love
• Ben E. King — Stand by Me

🌍 Organisaties & Stichtingen

Hieronder vind je organisaties waar iedereen terechtkan voor informatie of hulp:

• Stichting School & Veiligheid — Ondersteunt scholen bij sociale veiligheid en organiseert onder meer de Week Tegen Pesten.
• Stichting Stop Pesten Nu — Informatie, voorlichting en hulpmiddelen tegen pesten.
• Nederlands Jeugdinstituut (NJi) – Pesten — Wetenschappelijke kennis en praktische adviezen over pesten.
• Omgaan met Pesten — Trainingen, lesmateriaal en informatie voor kinderen, ouders en professionals.
• Antoinette Foundation — Opgericht door olympisch schaatskampioene Antoinette Rijpma-de Jong. Zet sport in om kinderen meer zelfvertrouwen te geven en pesten tegen te gaan.
• De Kindertelefoon — Voor kinderen en jongeren die willen praten, ook over pesten.
• Meldknop.nl — Hulp bij online pesten en andere online problemen.  

Keer hier weer terug naar de inhoudsopgave van de algemene gids