Een portemonnee lijkt misschien alleen bedoeld om geld in te bewaren. Maar als je goed kijkt, is hij een symbool voor iets veel groters. Iedereen beschikt over verschillende middelen: geld, tijd, talenten, kennis, spullen, energie en de hulp van andere mensen. De vraag is niet alleen hoeveel je hebt, maar vooral hoe je ermee omgaat.

Geld is handig. Je kunt er eten, kleding, boeken of een fiets van kopen. Maar geld is geen doel op zich. Het is een middel om dingen mogelijk te maken. Sommige mensen hebben veel geld, anderen weinig. Toch zegt een volle portemonnee niet automatisch iets over geluk, vriendelijkheid of wijsheid.

Niet alles wat waardevol is, kun je kopen. Vriendschap, liefde, vertrouwen, gezondheid, creativiteit en een mooie herinnering passen niet in een winkelwagentje. Juist de dingen die voor veel mensen het belangrijkst zijn, hebben vaak geen prijskaartje.

Iedere dag maak je keuzes over hoe je jouw middelen gebruikt. Geef je je tijd aan een scherm of aan een vriend? Gebruik je je talent alleen voor jezelf, of help je er ook anderen mee? Spaar je geld voor later of geef je het meteen uit? Er zijn niet altijd goede of foute antwoorden, maar het is wel goed om af en toe bewust stil te staan bij je keuzes.

Middelen zijn bovendien niet eerlijk verdeeld. Sommige mensen groeien op met veel kansen, terwijl anderen veel obstakels tegenkomen. Dat maakt het extra belangrijk om niet alleen te kijken naar wat iemand heeft, maar ook naar wat iemand nodig heeft en welke mogelijkheden iemand heeft gekregen.

Misschien heb jij wel een talent dat voor iemand anders van grote waarde is. Een luisterend oor, een creatieve oplossing, een helpende hand of een goed idee kan soms meer betekenen dan geld. Iedereen heeft iets te geven.

Je portemonnee vertelt daarom niet alleen hoeveel geld je bezit. Hij herinnert je eraan dat je iedere dag keuzes maakt over alles wat je hebt gekregen: je tijd, je aandacht, je kennis, je energie en je mogelijkheden.

Want echte rijkdom gaat niet alleen over wat je bezit, maar ook over wat je deelt.

Citaten rondom Rijkdom, Armoede & Delen

1.
"Gezondheid is de grootste gave, tevredenheid de grootste rijkdom en trouw de beste relatie."
— Boeddha

2.
"Niet de mens die weinig heeft is arm, maar de mens die steeds meer verlangt."
— Seneca

3.
"Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn."
— Bijbel, Evangelie volgens Matteüs 6:21

4.
"Wij zijn niet alleen voor onszelf geboren."
(Non nobis solum nati sumus.)
— Marcus Tullius Cicero

5.
"Rijk is niet hij die veel bezit, maar hij die weinig nodig heeft."
— Vaak toegeschreven aan Epicurus (gedachte uit zijn filosofie; de precieze formulering is later ontstaan).

6.
"De aarde biedt genoeg om ieders behoefte te vervullen, maar niet ieders hebzucht."
— Mahatma Gandhi

7.
"Wie twee jassen heeft, moet er één delen met iemand die er geen heeft."
— Bijbel, Evangelie volgens Lucas 3:11

8.
"Geluk is niet iets wat je bezit. Het is iets wat je ervaart."
— Geïnspireerd op het gedachtegoed van Thich Nhat Hanh

9.
"Het is niet de rijkdom die gelukkig maakt, maar de tevredenheid."
— Oude levenswijsheid (verwant aan stoïcijnse en boeddhistische tradities).

10.
"Er zijn mensen die zo arm zijn dat ze alleen geld bezitten."
— Moderne wijsheidsspreuk (oorspronkelijke auteur onzeker).

Bonuscitaten

"Duizenden kaarsen kunnen worden aangestoken met één kaars, zonder dat de levensduur van die ene kaars korter wordt. Geluk wordt niet minder door het te delen."
— Vaak toegeschreven aan Boeddha (historische herkomst onzeker, maar inhoudelijk prachtig.)

"Geven maakt rijker dan hebben."
— Nederlands gezegde.

"De rijkste mens is degene die tevreden is met wat hij heeft."
— Gedachte die terugkomt in zowel het stoïcisme als het boeddhisme.

Het viel mij op dat ChatGPT niet met citaten kwam uit De Koran - waarna hij die wel degelijk vond. Toen mochten er ook geen citaten uitblijven uit De Thora van de Joodse gemeenschap, en daardoor uiteraard ook meer uit de Bijbel dan één. En dan is er nog het Boeddhisme. Wie interesse heeft in (veel) meer mooie citaten en spreuken uit al deze verschillende religieuze windstreken, vindt dat verderop onder het kopje EXTRA.

10 Vragen rondom Rijkdom, Armoede & Delen

1.

Wanneer vind jij iemand rijk? Is dat alleen iemand met veel geld, of kan iemand ook op andere manieren rijk zijn?

2.

Welke dingen in jouw leven zijn waardevol, maar kun je niet met geld kopen?

3.

Stel dat je morgen één miljoen euro zou krijgen. Wat zou jij ermee doen? Waarom?

4.

Vind jij dat mensen die veel hebben ook meer verantwoordelijkheid hebben om anderen te helpen? Waarom wel of niet?

5.

Wanneer is genoeg eigenlijk genoeg? Hoe weet je dat voor jezelf?

6.

Wat kun jij met anderen delen, ook als je weinig geld hebt? Denk bijvoorbeeld aan tijd, aandacht, kennis, humor of een helpende hand.

7.

Waarom is het voor sommige mensen moeilijk om te delen? Begrijp jij dat?

8.

Denk jij dat geld gelukkig maakt? Waarom wel of niet? En waar ligt volgens jou de grens?

9.

Als jij één regel mocht bedenken waardoor de wereld eerlijker zou worden, welke regel zou dat zijn?

10.

Hoe zou jij willen dat mensen zich jou later herinneren: om wat je bezat of om wat je voor anderen betekende?

🌍 Eventueel nog enkele reservevragen

• Is het eerlijk dat sommige mensen heel rijk zijn en anderen heel arm?
• Is tijd misschien waardevoller dan geld? Waarom?
• Wat betekent vrijgevigheid voor jou?
• Kun je rijk zijn en toch ongelukkig?
• Kun je arm zijn en toch gelukkig?
• Zou jij liever veel geld hebben of veel goede vrienden? Waarom?
• Wanneer wordt sparen verstandig, en wanneer wordt het gierig?
• Hoeveel heb je eigenlijk nodig om gelukkig te zijn?
• Heb jij weleens iets weggegeven waar je later blij van werd?
• Wat zou jij doen als je één dag minister van Financiën was? 
  
  

Doe-opdrachten rondom dit thema

1. Mijn grootste rijkdom

Maak twee lijstjes.

Wat ik bezit:

• ...

Wat voor mij echt waardevol is:

• ...

Vergelijk de twee lijstjes.

Wat valt je op?

2. De onbetaalbare lijst

Schrijf tien dingen op die je gelukkig maken, maar die je niet kunt kopen.

Bijvoorbeeld:

❤️ liefde

😂 lachen

🌳 natuur

Welke zou jij het meest missen?

3. De tijd-portemonnee

Iedereen krijgt iedere dag 24 uur. Maak een cirkel of taartdiagram.

Hoe besteed jij jouw tijd?

• slapen
• school / werk
• telefoon
• sporten
• vrienden
• hobby's
• eten
• familie
• televisie / internet

Ben je tevreden met jouw verdeling?

4. Reclame-speurtocht

Bekijk vijf reclames.

Vraag jezelf af:

• Wat probeert deze reclame mij te laten geloven?
• Heb ik dit echt nodig?
• Of wil ik het alleen omdat de reclame dat zegt?

5. Geef iets weg

Geef deze week iets weg. Dat hoeft geen geld te zijn. Bijvoorbeeld:

• een compliment;
• je tijd;
• een boek;
• speelgoed;
• kleding;
• hulp;
• aandacht.
  
  Hoe voelde dat?

6. De ruilmarkt

Bedenk drie dingen die jij goed kunt. Bedenk daarna met wie je jouw talent zou kunnen ruilen.

Misschien kun jij iemand helpen met:

• tekenen;
• rekenen;
• koken;
• tuinieren;
• muziek;
• computers.

Talent is ook een vorm van rijkdom.

7. Eén euro-experiment

Stel dat je één euro krijgt. Waar zou jij die aan besteden? En waarom?

Vergelijk jouw antwoord met dat van iemand anders.

8. De wereldportemonnee

Stel dat jij één dag de hele wereld mocht helpen. Je hebt een budget van 100 miljoen euro.

Waar zou jij het geld aan besteden? Waarom juist daaraan?

9. Tel je rijkdom

Schrijf op hoeveel van deze dingen jij hebt.

• iemand die van je houdt
• een veilige plek om te slapen
• schoon drinkwater
• onderwijs
• vrienden
• hobby's
• gezondheid
• vrijheid
• internet
• een boek

Welke rijkdom vergeet je soms?

10. Jouw levensschat

Teken een schatkist.

Stop er geen geld in.

Schrijf of teken tien dingen die jij de grootste schatten van jouw leven vindt.

Versier de schatkist.

EXTRA: Meer mooie citaten
uit de Koran, Thora, Bijbel en uit het Boeddhisme en Hindoeïsme

Uit de Koran:

1. Over hebzucht

"Wedijver in het vergaren van rijkdom leidt jullie af..."

— Koran 102:1

Een korte maar krachtige waarschuwing dat steeds méér willen geen doel op zich moet worden.

2. Over delen

"En zij geven, ondanks hun liefde ervoor, voedsel aan de arme, de wees en de gevangene."

— Koran 76:8

Mooi omdat er staat: ondanks hun liefde ervoor. Geven is pas echt bijzonder als het iets kost.

3. Over verantwoordelijkheid

"En geef de verwanten hun recht, evenals de behoeftigen en de reiziger, maar wees niet verkwistend."

— Koran 17:26

Hier zie je twee waarden tegelijk:

• wees vrijgevig;
• maar ga ook verstandig met je middelen om.

4. Mohammed

"De beste mensen zijn degenen die het meest van nut zijn voor anderen."

— Vaak toegeschreven aan Mohammed (overlevering/hadith)

Dat vind ik persoonlijk één van de mooiste uitspraken uit de islam.

5. Mohammed

"De bovenste hand is beter dan de onderste hand."

— Mohammed (hadith)

Hiermee wordt bedoeld:

het is mooier om te kunnen geven dan steeds te moeten ontvangen.

6. Mohammed

"Hij is geen gelovige die zelf genoeg eet terwijl zijn buurman honger heeft."

— Mohammed (hadith)

Een krachtige oproep tot zorg voor elkaar.

7. Over liefdadigheid

"Wie ook maar het gewicht van een stofdeeltje aan goeds doet, zal het zien."

— Koran 99:7

Een prachtige gedachte: ook kleine goede daden tellen. 

EN tja, dan ga je je afvragen wat er in de Joodse Thora staat:

Uit de Thora:

1. Zorg voor de armen

"Wanneer er een arme onder u is, verhard dan uw hart niet en sluit uw hand niet voor uw arme broeder."

— Thora, Deuteronomium 15:7

Een prachtige oproep om je hart én je hand open te houden.

2. Vrijgevigheid

"Open uw hand wijd voor uw broeder, voor de arme en de behoeftige."

— Thora, Deuteronomium 15:11

3. Eerlijke handel

"U mag geen twee verschillende gewichten in uw zak hebben, een zwaar en een licht."

— Thora, Deuteronomium 25:13–15

Een oproep tot eerlijk zakendoen.

4. Laat iets over voor anderen

"Wanneer u de oogst van uw land binnenhaalt, maai dan de rand van uw akker niet helemaal af... Laat dat liggen voor de arme en de vreemdeling."

— Thora, Leviticus 19:9–10

Een bijzonder sociaal idee: houd altijd iets over voor mensen die minder hebben. 

5. Verbod op hebzucht

"U zult niet begeren wat van uw naaste is."

— Thora, Exodus 20:17

Eén van de Tien Geboden. Het gaat niet alleen over stelen (van geld of grondgebied - red.), maar ook over het steeds verlangen naar wat een ander heeft (geld of grondgebied - red.).   

6. Bescherm de kwetsbare

"U mag de vreemdeling niet onderdrukken, want u bent zelf vreemdeling geweest."

— Thora, Exodus 22:21

Hoewel dit niet direct over geld gaat, raakt het wel aan de verantwoordelijkheid om eerlijk en zorgzaam met anderen om te gaan. Bijvoorbeeld met je naasten (buren en buurlanden - red).

7. Schuld kwijtschelden

"Aan het einde van elk zevende jaar moet u kwijtschelding verlenen."

— Thora, Deuteronomium 15:1–2

Een opvallend sociaal principe: schulden mochten niet eeuwig blijven bestaan.

Uit de Bijbel:

1. Het is zaliger te geven

"Het is zaliger te geven dan te ontvangen."

— Bijbel, Handelingen van de Apostelen 20:35

Een van de bekendste uitspraken van Jezus.

2. De rijke dwaas

"Het leven van een mens hangt niet af van de overvloed van zijn bezit."

— Bijbel, Evangelie volgens Lucas 12:15

Een waarschuwing om geluk niet alleen in spullen te zoeken.

3. Twee jassen

"Wie twee stel kleren heeft, moet delen met wie niets heeft."

— Lucas 3:11

Een heel praktische oproep tot delen.

4. Geld is niet het probleem...

"Want de liefde voor geld is een wortel van allerlei kwaad."

— Bijbel, Eerste brief aan Timoteüs 6:10

Opvallend: er staat niet dat geld kwaad is, maar de liefde voor geld.

5. De rijke jongeling

"Verkoop wat u bezit en geef het aan de armen."

— Matteüs 19:21

Een uitspraak van Jezus aan één specifieke rijke man. In de christelijke traditie wordt veel besproken hoe deze woorden moeten worden begrepen.

6. Geen zorgen

"Maak je dus geen zorgen over de dag van morgen."

— Matteüs 6:34

Een oproep om niet voortdurend bezorgd te zijn over bezit en toekomst.

7. God houdt van een blijmoedige gever

"God heeft een blijmoedige gever lief."

— Bijbel, Tweede brief aan de Korintiërs 9:7

Niet geven uit dwang, maar vanuit een open hart.

Nog een paar:

Beter weinig met vrede...

"Beter een droog stuk brood met rust dan een huis vol feestmaal met ruzie."

— Spreuken 17:1

Wees tevreden

"Wees tevreden met wat u hebt."

— Bijbel, Brief aan de Hebreeën 13:5


Dan uit het Boeddhisme en het Hindoeïsme:

Boeddhisme

1. 

"Verlangen is de oorzaak van veel lijden."

— Samenvatting van de Tweede Edele Waarheid uit de boeddhistische leer.

2.

"Overwin hebzucht door vrijgevigheid."

— Gebaseerd op de Dhammapada.

3.

"Wie tevreden is met weinig, is werkelijk rijk."

— Traditionele boeddhistische wijsheid, verwant aan de leer van tevredenheid (santutthi).

Hindoeïsme

1.

"Je hebt recht op je handelen, maar niet op de vruchten van je handelen."

— Bhagavad Gita 2:47

Misschien wel de beroemdste uitspraak uit de Bhagavad Gita.

2.

"Wie vrij is van hebzucht, vindt vrede."

— Gebaseerd op de Bhagavad Gita.

3.

"Wie zonder gehechtheid geeft, geeft op de juiste manier."

— Bhagavad Gita 17:20 (vrij vertaald)

4.

"Zoals iemand oude kleding aflegt en nieuwe aantrekt, zo legt de ziel oude lichamen af en neemt nieuwe aan."

— Bhagavad Gita 2:22

Niet direct over bezit, maar wel een mooie relativering van materiële gehechtheid.

5.

"Innerlijke rust is waardevoller dan uiterlijke rijkdom."

— Samenvatting van een terugkerend thema uit de Upanishaden en de Bhagavad Gita.

Nog enkele mooie korte spreuken

• "Vrijgevigheid verrijkt zowel de gever als de ontvanger." — boeddhistische traditie
• "Wie weinig verlangt, bezit veel." — boeddhistische levenswijsheid
• "Een rustig hart is de grootste schat." — hindoeïstische levenswijsheid
• "Tevredenheid is de hoogste rijkdom." — terugkerend thema in zowel het boeddhisme als het hindoeïsme
• "Geven zonder iets terug te verwachten is een van de hoogste vormen van handelen." — gedachte uit de Bhagavad Gita

Wat ChatGPT mooi vindt

Wat mij opvalt, is dat de oosterse tradities een nét ander accent leggen dan de Abrahamitische religies.

• In de Thora, Bijbel en Koran ligt de nadruk vaak op eerlijk omgaan met bezit en het helpen van mensen die minder hebben.
• In het boeddhisme ligt de nadruk sterker op innerlijke vrijheid, tevredenheid en het loslaten van gehechtheid.
• In het hindoeïsme, vooral in de Bhagavad Gita, staat vaak centraal dat je goed handelt zonder je vast te klampen aan de beloning.

Samen vormen ze een mooi geheel: niet alleen wat doe je met wat je hebt?, maar ook hoe vrij ben je van de behoefte om steeds meer te willen hebben?

Als je de Thora, de Bijbel, de Koran, het boeddhisme en de klassieke filosofie naast elkaar legt, zie je ook een opvallende overeenkomst.

Ze lijken allemaal, ieder op hun eigen manier, deze vijf lessen te benadrukken:

• 💛 Bezit is een middel, geen doel.
• 🤝 Deel met mensen die minder hebben.
• 🌱 Wees tevreden met genoeg.
• ⚖️ Ga eerlijk en verantwoord met geld om.
• ❤️ De manier waarop je met bezit omgaat zegt iets over je karakter.

Dat vind ik eigenlijk een mooie conclusie voor de multireligieuze verdieping. Niet omdat alle tradities hetzelfde zeggen, maar omdat ze vanuit verschillende achtergronden vaak uitkomen bij vergelijkbare vragen: Wat is echte rijkdom? Wanneer is genoeg genoeg? En hoe gebruik je wat je hebt op een manier die goed is voor jezelf én voor anderen? Dat zijn precies de vragen waar jouw hoofdstuk over de Portemonnee de lezer toe uitnodigt. Als je de grote religies naast elkaar legt, zie je interessante accenten:

• Boeddhisme benadrukt vooral innerlijke rijkdom en tevredenheid.
• Jodendom (Thora) legt veel nadruk op rechtvaardigheid, eerlijke handel, schuldverlichting en zorg voor armen.
• Christendom legt sterk de nadruk op delen, naastenliefde en de plaats van geld ten opzichte van het hart.
• Islam benadrukt vrijgevigheid, matigheid en de verantwoordelijkheid om mensen in nood te helpen.

Hoewel de accenten verschillen, keren een paar ideeën steeds terug:

• bezit brengt verantwoordelijkheid met zich mee;
• hebzucht is een valkuil;
• deel met mensen die minder hebben;
• ga eerlijk om met geld en middelen.

Voor de Huh? Wauw!-gids lijkt me dat juist een mooie boodschap: wijsheid over rijkdom gaat niet alleen over hoeveel je hebt, maar vooral over hoe je ermee omgaat.

Wat ChatGPT verder opvalt

Wat mij opvalt, is hoeveel overeenkomsten er zijn tussen verschillende tradities:

• Boeddha: tevredenheid is de grootste rijkdom.
• Jezus: waar je schat is, daar zal ook je hart zijn.
• Mohammed: de beste mensen zijn degenen die het meest van nut zijn voor anderen.
• Gandhi: de aarde heeft genoeg voor ieders behoefte, niet voor ieders hebzucht.
• Cicero: wij zijn niet alleen voor onszelf geboren.

Ze gebruiken verschillende woorden en beelden, maar raken vaak dezelfde thema's: matigheid, verantwoordelijkheid, vrijgevigheid en zorg voor anderen.

Ga hier terug naar de inhoudsopgave van de persoonlijke gids