6 Handen (Sociale vaardigheden)
Sociale vaardigheden zijn alles wat je helpt om prettig met jezelf én met andere mensen samen te leven. Dat begint bij jezelf... maar eindigt bij ons allemaal. Denk aan luisteren, samenwerken, helpen, eerlijk zijn, complimenten geven, grenzen aangeven, sorry zeggen, ruzies oplossen en respect tonen. Gelukkig zijn sociale vaardigheden geen aangeboren talent, maar iets wat je je hele leven kunt blijven oefenen.
Om 10 voorbeelden te geven, om het over te hebben met elkaar:
👂 luisteren
💬 praten
🤝 samenwerken
❤️ rekening houden met elkaar
🙏 respect tonen
😊 complimenten geven
😔 sorry zeggen
⚖️ ruzies oplossen
💡 initiatief nemen
🌍 verantwoordelijkheid nemen
Citaten rondom ons gedrag
"Wij zijn niet alleen voor onszelf geboren." - Deze bekende formulering komt uit de Romeinse oudheid, van Marcus Tullius Cicero
"Waar je ook gaat, ga met heel je hart." - Confucius
Meer citaten over gedrag
- "Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden."
— De Gulden Regel (komt in verschillende vormen voor in onder meer het christendom, jodendom, islam, boeddhisme, hindoeïsme en confucianisme) - "Woorden overtuigen, maar voorbeelden trekken mee."
— Oud spreekwoord (verschillende varianten bestaan) - "Niemand wordt geboren met haat voor een ander vanwege zijn huidskleur, afkomst of religie. Mensen leren haten, en als ze kunnen leren haten, kunnen ze ook leren liefhebben."
— Nelson Mandela -
"De beste manier om jezelf te vinden is jezelf te verliezen in dienst van anderen."
— Mahatma Gandhi (Mr geweldloosheid, die thuis zijn eigen kinderen sloeg...) -
"Je daden spreken zo luid dat ik niet kan horen wat je zegt."
— Vaak toegeschreven aan Ralph Waldo Emerson -
"Wie goed doet, goed ontmoet."
— Nederlands spreekwoord -
"Kennis vertelt je wat je kunt doen. Wijsheid helpt je kiezen wat je zou moeten doen."
— Moderne wijsheidsspreuk (geen eenduidige oorspronkelijke bron bekend)
Vragen rondom ons gedrag
Reflectievragen — Gedrag & competenties
- Waaruit blijkt volgens jou hoe iemand écht is: uit wat iemand zegt of uit wat iemand doet? Waarom?
- Op welk gedrag van jezelf ben je trots? Kun je een voorbeeld geven?
- Welke eigenschap zou jij graag verder ontwikkelen? Waarom juist die?
- Heb jij ooit iets gedaan waar je later spijt van kreeg? Wat heb je daarvan geleerd?
- Kun je iemand aardig vinden, terwijl je zijn of haar gedrag niet goed vindt? Waarom wel of niet?
- Hoeveel invloed denk jij te hebben op je eigen gedrag? En hoeveel invloed hebben je omgeving en omstandigheden?
- Wie is voor jou een goed voorbeeld? Welk gedrag van die persoon bewonder je?
- Welke kleine gewoonte zou jouw leven of dat van anderen een beetje mooier kunnen maken?
- Als iedereen zich één week lang precies zo zou gedragen als jij, hoe zou de wereld er dan uitzien?
-
Welke drie woorden zouden jouw vrienden of familie gebruiken om jouw gedrag te beschrijven? Vind je dat zelf ook?
- Hoe ga jij om met groepsdruk? Vind je het moeilijk om 'nee' te zeggen als anderen iets van je verwachten?
Eventueel nog enkele reservevragen
- Is iemand met goede bedoelingen altijd een goed mens?
- Is iemand met minder goede bedoelingen, altijd een minder goed mens?
- Kun je moedig zijn én bang tegelijk?
- Wat is moeilijker: sorry zeggen of iemand vergeven?
- Wanneer wordt behulpzaam gedrag bemoeizuchtig?
- Kun je altijd eerlijk zijn zonder iemand te kwetsen?
- Kun je altijd eerlijk zijn zonder jezelf in gevaar te brengen?
- Welke gewoonte zou jij graag afleren?
- Is goed gedrag voor iedereen hetzelfde, of verschilt dat per cultuur en situatie?
- Welke keuze van vandaag kan over tien jaar nog steeds belangrijk zijn?
- Wanneer luister jij naar je hoofd, en wanneer naar je hart?
-
Welk gedrag zou jij graag vaker zien op school, op je werk of in de samenleving?
Doe opdrachten rondom gedrag
1. Complimentendag
Geef vandaag drie oprechte complimenten aan drie verschillende mensen. Let erop hoe zij reageren. En hoe voelt het voor jou?
2. Gedragsdetective
Kijk tien minuten om je heen, bijvoorbeeld op school, in de stad of thuis. Schrijf drie voorbeelden op van gedrag dat volgens jou prettig is, en drie voorbeelden van gedrag dat juist minder prettig is.
3. De kleine goede daad
Doe vandaag één goede daad, zonder dat iemand weet dat jij het hebt gedaan. Bijvoorbeeld:
- afval oprapen;
- iemand helpen;
- iets netjes achterlaten;
- iemand laten voorgaan.
Hoe voelde dat?
4. Spiegelopdracht
Vraag drie mensen:
"Welke eigenschap waarderen jullie het meest in mij?"
Vergelijk hun antwoorden met hoe jij jezelf ziet.
5. Schoenenruil
Denk aan iemand met wie je het oneens bent. Probeer vijf minuten lang de wereld te bekijken alsof jij die persoon bent. Welke redenen zou diegene kunnen hebben voor zijn of haar gedrag?
6. Woorden versus daden
Schrijf twee kolommen.
Ik zeg dat ik belangrijk vind:
...
Dat laat ik zien door:
...
Komen de twee lijstjes met elkaar overeen?
7. Ontwerp jouw superheld
Bedenk geen superkracht, maar vijf eigenschappen die jouw ideale held of heldin heeft.
Welke van die eigenschappen heb jij al een beetje? Welke zou je verder willen ontwikkelen?
Wetenschappelijke verdieping
Binnen de sociale wetenschap (pedagogiek, ontwikkelingspsychologie) wordt niet gesproken over sociale vaardigheden, maar over sociale competenties. Vaardigheden, maken daar slechts één deel van uit. Er bestaat geen algemeen geaccepteerde definitie van het begrip sociale competentie. Het is daarmee een containerbegrip of paraplubegrip. Wel kunnen sociale competenties in een (analytisch) kader worden gegoten. Dat kader (de kapstok of het geraamte) bestaat drie niveaus:
- 🪞 Intrapersoonlijk → hoe ga ik met mezelf om?
- 🤝 Interpersoonlijk → hoe ga ik met anderen om?
- 🌍 Maatschappelijk → hoe ga ik om met de samenleving als geheel?
En vervolgens uit vier aspecten:
- ❤️ Attitude (houding)
- 📚 Kennis
- 🤔 Reflectie
- 🛠️ Vaardigheden
Hieronder volgt het analytisch kader uit de afstudeerscriptie pedagogiek van Roald Verdwahl,
de auteur van de Tom Trilogie - die helaas niet trots kan vermelden zich op alle fronten altijd even sociaal te hebben gedragen.
